I DOPE nangkok mataniari, nunga hapal timus martimpul-timpul sian dapur ni Nai Hinsa. Adong piga tataring rap galak sude. Maniak simalolong dibahen timus i, pola tarilu. Tuani do naung somal Nai Hinsa. Di roha ni angka parlapo, tumagon do martimus-timus unang apala ngali-ngali ndang adong silompaon.
“Eda…, Eda…! Oooo, Eda parlapo….!!! Di dia hamu!?”
Bah, ise ma ulaning manogot-nogot dope nunga gora-gora mansai gogo, sian duru muse. Ditingkir Nai Hinsa, 000, Nai Taronggal hape. Pelanggan setia do inanta on, alai sai mambungkus do. Ndang hea olo mangan di lapo on.
“Ai na di dia do nuaeng parlapo on?” diulakhon manggora. Laos dilangkahon dompak dapur pangalompaan ni par-lapo i. Antar humolang antong tu pudi. “Eda…! Di dia ho?” “Ooo, aha i Eda…? Dison do ahu. Paima satongkin, asa hupametmet jolo api on. Majemburhu,” dialusi Nai Hinsa huhut dipaullop otik simanjujungna asa tarida. Ollobollo, sai pinaruak aru-aru manggora, laos so dialusi Eda.”
“Bah, Jakkop! Nimmu antong, asa pintor hualusi: Dison!” ninna Nai Hinsa margait. Gabe mengkel nasida na dua, taringot tu meam-meam tingki dakdanak. I ma na dihungkupi simalolong pangke abit alai ingkon manangkup donganna. Jakkop? Ninna manggora-gora asa dialusi: Dison! Asa habotoan dingkan dia angka dongan sitangkupon i.
“Na so masak dope?” disungkun Nai Taronggal.
“Ai tibu dope, da Eda, i dope salpu pukul ualu. Ndang adong dope na masak. Annon pe pukul sampulu asa rade. Naeng manuhor aha hian huroha, Eda?” disungkun Nai Hinsa huhut diaor lompa-lompana di balanga, di ginjang tataring.
“I ma da, Eda, ro inonghu sian huta. Naeng manuhor dengke mas na niarsik do nian,” ninna Nai Taronggal.
“Na uli, Eda, rade do dengke mas na niarsik sadari on. Balga-balga muse dengke i, Eda. Piga kilo ma bahenon, manang piga ekor?” dipatangkas Nai Hinsa.
“Ai pintor songon i do nian Eda on….,” mengkel suping Nai Taronggal.
“Sampotong pe di ahu Eda, holan laho di Inong do, so apala hupangan dengke mas,” dipanenget Nai Taronggal suarana.
“Alai uluna bahen da Eda, lomo hian dabah roha ni Inong ulu ni dengke mas na niarsik”, diuduti Nai Taronggal. “Ai dia do da, Eda, hurimpu marpiga kilo. lala panggora-goram nangkin sahat tu sibarbar losung,” dialusi Nai Hinsa tarhirim, alai tong do diengkelhon.
“Nunga sai maos didok Inong lompaonhu. Hape manombo losok ni rohanghu. I do umbahen hupatibu ro tuson, so tung sanga suda ulu ni dengke i.”
“Olo, hupapulik pe.”
“Pagodang uram-uramna i da, Eda. Tabo mangan iba molo adong uram-uram ni arsik on. Hmm, lumobi molo adong do tubis,” dipaganjang Nai Taronggal hatana.
“Olo, pos roham, Eda. Hupapulik hian pe annon sada uluna i.”
“Na uli, Eda, ro pe ahu mangalap annon.”
“Denggan. Holan i do bungkusonhu?”
“Holan i ma, Eda. Bahen Eda annon hua-hua i sapalastik.”
“Olo, hubahen pe.”
“Unang lupa dohot lasiak metmet na marandaliman i.”
“Olo, Eda, olo. Hubahen pe sude annon. Laho ma ne mulak. Laos so saut be annon ahu mangalompa,” dipaujung Nai Hinsa panghataion ni nasida.
Nunga tung marsijembur be tutu api di tataring. Lima tataring pangalompaan ni Nai Hinsa, adong muse dope kompor gas tolu, pulik dope api pamanggangan ni jagal. Adong do nian angka pangurupina, alai tongtong ma helhul sude tingki mangalompa di manogot ni ari. Di parnangkok ni mataniari on ma antong pangaronggos ni angka siulaon i, Rundut.
Tamba ma rundutna dihilala Nai Hinsa molo apala ro panuhor tibu songon Nai Taronggal nangkin. Remengna sun. Pola do sahat ro di dia soara, hape holan sada ulu ni dengke na niarsik do na naeng tuhoronna. Tuani do manigor mulak. langgo na somal jolo manghata-hatai dope leleng.
Pukul 10.30, nunga martopi be ulaon di dapur. Nunga masak sude lompa-lompa ni Nai Hinsa. Pintor dipapulik ma ulu ni dengke na tinonahon ni Nai Taronggal i. Toho do, ndang sadia leleng nunga pintor ro do Nai Taronggal mangalap ulu ni dengke tinonahonna i.
“Sapala tuson ma nian boan Inang i mangan, asa didai dohot na asing.”
“Bah, tuson nimmu? Lumobi inonghu? Sian na jolo di hami an ndang hea mangan ina-ina di lapo. Haru ama-ama tahe ingkon mulak do sian kode kopi laho mangan tu jabu. Maila ma da, hira na so dianturehon inantana mangalompa molo mangan ama di lapo. Nuaeng on pe masa godang ina mamboan ianakhonna mangan di lapo.”
“Leak do so hea olo Eda mangan dison, ateh.”
“Pas ma i. Tumagon hutungkus laho panganon di jabu.”
Salpu Nai Taronggal, nunga manghuling talipon ni Nai Hinsa. Hape tong do sian panuhor naung somal manuhor tu lapo on, langgananna. Ditonahon asa dibungkus hian opat potong dengke mas na niarsik, tolu uluna, sada bagian tonga. “Satongkin nari pe hualap,” ninna. Pintor maretong Nai Hinsa di bagas rohana. Nunga mardalan lima potong. Opat ulu, sada tonga-tonga.
Mareak tonga ari, marroan be angka parmangan. Songon na somal, torop do antong na ro mangan arian tu lapo ni Nai Hinsa. Marsibahen pangidoanna be. Adong do nian opat halak parkarejo na mandongani Nai Hinsa laho paradehon angka pangidoan ni nasida. Sude ma pasimpar pasebut.
Nunga longa balanga inganan ni dengke mas na niarsikna sinasogot. Sampulu ekor ma nangkin na niarsikna, nunga suda langku apala sude uluna. Tading ma ihur ni dengke marjojor. Marhosa ganjang Nai Hinsa, ai holan ulu ni dengke sude hasiaran ni angka parmangan. Ndang piga na olo mangallang ihurna. Godang sugana, ninna. Saleleng so suda habis bagian ulu, ndang morot ihurna.
Hape nian tong do dengke mas nang bagian ihur i. Sipata olo do margait Nai Hinsa tu panuhor i, “Aut adong dengke mas sidua ulu manang sitolu ulu, i do paradeonhu asa tung sagat hamu manganhon ulu ni dengke i.”
Rap mengkel ma nasida, dung i, “Hape ia manuhor dengke iba, so hea binege markira piga ulu, sai piga ekor do didok.”
Sipata molo dung suda bagian uluna, na deba olo do manganhon bagian tonga manang bagian ihur ni dengke arsik i. Alai olo do laos sundat, ditaon mulak balging na deba holan ala naung suda uluna. Molo nunga songon i, marsak ma Nai Hinsa. Ai so pola sadia pangomoanna sian arsik dengke mas on. Hape so i nama lojana pature-turehon mamungka sian na. manuhor tibu manogot i, asa dapot na balga. Pulik muse lojana paiashon. Molo tading piga-piga potong ihurna, ndang langku, suda ma pangomoan. Gabe dipangan sandiri ma bagian ihur i, disagihon dohot tu angka parkarejona.
Salpu tingki ni parmangan arian, lumumbang ma tingki. Hundul ma Nai Hinsa huhut pabereng-bereng angka ihur ni dengke arsik di balanga ingananna. Adong pitu nari, bagian ihur sude marjojor. Paima panuhor tu ihur on sahat tu annon borngin, dos ma songon na paima udan di logo ni ari. Gabe taringot uju di haposoonna. Uju anak boru ibana jala baru mangaranto, molo tarsor laho rap dohot angka dongan tu lapo ni halak hita mangan, pintor sai ulu ni dengke mas na niarsik do dijalo lompanna. Tabo ma tutu ulu ni dengke na niarsik. Nang so apala godang sibukna, alai dang adong suga na apala gelleng-gelleng jala tajom songon na diihurna i. Apala ias do sude dohot holi-holi ni ulu ni dengke i dionsopi.
Nunga sampulu taon naung marlapo Nai Hinsa. Laos di bagas sampulu taon ndang pola piga hali be ibana manganhon ulu ni dengke mas na niarsik. Sai managam rohana, atik adong annon na mangusoi uluna on. Marungkil, nda tung tarhona iba mangallang.
“Eee, tahe. Sude do ra parlapo songon iba on. Angka na so langku do bagian niba,” ninna Nai Hinsa mengkel di bagas rohana. “Tole ma, pamurnas ma i tu daging, saudara tu bohi. langgo di mokmok, nda tung sitalu-talu iba.”
Molo dibilangi, di bagasan sampulu taon nunga marribu dengke mas naung nilompana. Sian na marribu i, marungkil do laho manganhon nanggo apala sada bagian uluna. Holan laho manarihon angka parmangan langgananna. Unang sanga adong na sundat mangan arianna i. Ndada pola holan mangharingkothon hepeng pangomoan ibana. Alai lobi sian i, las rohana molo taruli sude mangan angka langgananna.
Ribur do nian luaton. Pamolusan do molo mulak halak hita sian Jawa tu bona pasogit, manalpui Pekanbaru. Alai ndang mamolus sian apala dalan jolo ni lapo on. Sian dalan na bolon di pinggir kota do pamolusan, jala godang do lapo disi.
Manggorroki siubeon, nunga dapot tingkina parlapo mangan. Disonduk indahanna, ditingkir tu talam, pitu nari ihur ni dengke peak disi. Dipillit Nai Hinsa ihur na dia ma di ibana, na dia laho di angka parkarejona.
Tep! Adong mobil maradian di jolo ni lapo. Diparrohahon Nai Hinsa, ndang mobil ni parkota na metmet on. Lam dipamanat, mobil Jakarta do nomor polisina. Gok panumpangna. Tuat ma sahalak ina-ina sian mobil i, mangihut muse ama-ama. Tunggane dolina do suman.
“Horas, Inang. Masih ada apa?” ninna marhata Indonesia. Bah, nangkok salibon ni Nai Hinsa, marhata Indonesia inanta on di lapo Batak. Huhut tindang maningkir tu etalase kaca inganan ni angka sipanganon i.
“Sangsang rade dope, panggang” dialusi Nai Hinsa burju. Ndang hea pola parluar kota mangan dison, gabe ninna di bagasan rohana, “Na lilu do huroha halak on gabe mambal tuson.”
“Mau, mau. Hee, ini arsik ikan mas, ‘kan?” ninna huhut dipatoltol jari situmuduna dompak arsik i. Marjojor tintinna. Margolang muse. Pulik horung-horung. Nang pe ditihai Nai Hinsa, ndang sian mas. Tuitna sun idaon. “Pi, Papi, mau arsik, ya.”
“I do, arsik do i. Alai holan i nama na adong,” ninna Nai Hinsa gale. Marnida tuit dohot baisna, ndang dihirim rohana na laho olo inanta on manganton ihur ni dengke annon.
“Ada berapa potong arsiknya?” ninna muse. Bah, diantusi do hape hata Batak.
“Pitu …!”
“Oo, bungkuslah semua. Hayo, kami sudah terlambat sekali. Anak-anak semobil sudah ribut kelaparan.”
Hah? Sude arsik? Pitu? Tarsonggot Nai Hinsa.
“Hayo, Pi, apalagi? Sangsang lima, panggang berapa, Pi? Lima cukup?” digora dompak tunggane dolina na antar padao partindangna, disorohon marisap.
Manigor pasimpar pasebut ma Nai Hinsa. Hatop dilangkahon tu pudi laho manggora angka pangurupina, hundul-hundul mangulon disi dua halak, “Lomooooo, Meriiiii!! Pahatop tuson!”
Humalaput ma duansa pangurupina i hohar sian hundulanna. Pintor disagi Nai Hinsa ulaon nasida. Hatop!
“Sian Jakarta do hamu?” ninna Nai Hinsa. Dipahatop mambungkus sipitu potong ihur ni dengke i, uang sanga munggil rohana. Adong palastik ‘tapperwer”, tusi nama dipamasuk. Dihinsu pangke lakban.
“Ya, Inang. Kami mau ke rumah Edaku, di situ – di jalan di belakang Kantor Polisi itu. Mau makan di situ.”
“Bah, ise?” Abanghu, Bang Tagor, karejo di kantor Bupati,” marhata Batak tunggane dolina mangalusi.
“Bah! Kapala Dinas i do? Hutanda do nasida. Jotjot do ro Ito i tuson, mangan sakaluarga.”
“Ya, Inang. Abang itu masih di kantor, Eda istrinya juga kerja. Kami dikasih tahu beli makanan di sini.”
“Ooo, i do. Guru do inantana i. Jadi Eda boru aha?”
“Ha ha, boru Manado do i pajumpang di Jakarta, marsiajar hata Batak dope,” disolukhon amanta i hatana patoranghon.
“Ooo, leak do ..! Alai diantusi do hata Batak, ateh. Horas ma, Eda.”
“Diantusi sasaotik. Mandok do na so pola diboto.”
Mansai las roha ni Nai Hinsa, huhut manolsoli di bagas roha ala nunga sanga salpu ditihai rohana nangkin tuit ni boru Manado on. Ala ni i, dituntun Nai Hinsa ma tutu pagodang porsi ni sangsang dohot panggang. Dipalastiki dohot hua ni sup. Dipagodang sambal andaliman. Dipamasuk muse dua papan palia dohot lima biji joring so pola margarar. Ninna rohana, “Atik masihol tahe tu palia dohot joring.”
Dipataru Nai Hinsa nasida sahat tu mobil. Mardalan ma mobil i, dipanotnoti Nai Hinsa sahat tu na marlegot tu pudi ni kantor polisi. Diapus Nai Hinsa andorana, dirajumi naung mansai sala ibana nangkin pintor manihai inanta boru Manado i.
“Ah, Tuhan, margait do Ho tu ahu sadari on. Ndang tardodo sangkap-Mu. Hurimpu na ingkon pasudaon nami sandiri pitu potong ihur ni dengke i. Alai mauliate ma. Tutu ma na hea tarjaha na ginurit ni Amang SPT di bukuna: la debata na bolas tardodo roham i, ndada debata situtu i.”
“Panggurit: Ernita Pangaribuan, tubu 9 September 1982 di Pintubosi, Laguboti. Jolma na jugul uju dihaetekonna, sude do umbotosa i di Pintubosi. Alai nuaeng nunga muba pangalahona. Ulaon na so hea diula, i ma ulaonna saonari, na gabe mata mual di ngoluna dohot di ruma tanggana, mangalompa, di lapona sandiri di Pekanbaru.”
Analisis Cerita Ulu Ni Dengke
1. Tema Cerita
Cerita ini mengangkat tema kehidupan sehari-hari seorang perempuan Batak yang bekerja sebagai penjual makanan tradisional. Tema utamanya adalah ketekunan, pelayanan, dan makna budaya dalam makanan tradisional Batak, khususnya arsik atau ulu ni dengke (kepala ikan).
2. Latar Cerita
Latar utama cerita adalah sebuah lapo (warung makan) milik Nai Hinsa. Lapo menjadi pusat aktivitas: memasak, melayani pelanggan, dan interaksi sosial masyarakat Batak.
3. Tokoh dan Penokohan
– Nai Hinsa: Pekerja keras, ramah, telaten, dan berdedikasi.
– Nai Taronggal: Pelanggan setia.
– Pelanggan luar daerah: Menunjukkan bahwa masakan tradisional Batak diminati banyak kalangan.
4. Alur Cerita
1) Nai Hinsa membuka lapo dan memasak.
2) Pelanggan datang dan meminta kepala ikan.
3) Persediaan menipis.
4) Rombongan dari Jakarta membeli seluruh arsik.
5. Konflik
Konflik muncul dari keterbatasan bagian ulu ni dengke. Semua pelanggan menginginkannya, tetapi jumlahnya terbatas.
6. Pesan Moral
– Bersyukur atas rezeki.
– Ketulusan dalam bekerja membawa berkat.
– Makanan tradisional adalah identitas budaya.
7. Nilai Budaya
– Arsik sebagai kuliner khas Batak.
– Bahasa Batak memperkuat nuansa budaya.
– Keramahtamahan tercermin dalam pelayanan Nai Hinsa.
Kesimpulan
Cerita ini menonjolkan nilai budaya, perjuangan hidup, dan dedikasi. Nai Hinsa menjadi simbol ketekunan dan pelestarian tradisi Batak. (***)
- Dosen pengampu: Drs Jekmen Sinulingga MHum
- Nama kelompok: David Fernando Lubis dan Indah Sari

