Kajian Sosiosastra
CERITA pendek berjudul “Ndang Tarbalos Ahu Basam I, Inong” (yang diterjemahkan secara bebas sebagai “Tidak Akan Kulepaskan Diriku Sendiri, Ibu”) karya Lince Nainggolan ini merupakan bagian dari antologi Mamanut Rere: Torsa-Torsa Sijahaon Sangombas (2025), sebuah kumpulan cerita Batak Toba yang diterbitkan oleh Selasar Pena Talenta. Cerita ini mengisahkan Nai Minar, seorang perempuan Batak yang merantau ke Jakarta dan bekerja dari rumah (WFH) selama pandemi COVID-19. Nai Minar menghadapi kesepian, tekanan pekerjaan virtual, masalah kesehatan seperti sakit mata dan punggung akibat terlalu lama di depan layar, serta nostalgia terhadap kampung halaman (Batak). Melalui dialog dan narasi internal, ia berinteraksi dengan keluarga dan teman melalui Zoom, telepon, atau media sosial, sambil merefleksikan isu seperti pengangguran, isolasi sosial, dan adaptasi dengan teknologi. Cerita berakhir dengan Nai Minar yang semakin mandiri, meski tetap terikat pada akar budayanya, dengan sentuhan humor dan kritik sosial.
Cerita ditulis dalam Bahasa Batak Toba dengan campuran bahasa Indonesia, mencerminkan gaya bilingual yang umum di kalangan perantau Batak.
Kajian Sosiosastra: Pendekatan dan Analisis
Kajian sosiosastra (sociology of literature) memandang karya sastra sebagai cerminan, kritik, atau produk dari kondisi sosial masyarakat. Pendekatan ini dipengaruhi oleh teori seperti milik Lucien Goldmann (genetic structuralism), yang melihat sastra sebagai ekspresi kolektif dari kelas atau kelompok sosial, serta perspektif Raymond Williams tentang sastra sebagai bentuk “struktur perasaan” (structure of feeling) yang menangkap pengalaman hidup masyarakat. Di sini, cerita ini dianalisis dari aspek sosial masyarakat Batak di perantauan selama pandemi, dengan fokus pada tema migrasi, gender, kelas sosial, dan transformasi budaya.
1. Konteks Sosial dan Historis
Pandemi COVID-19 sebagai Latar Sosial Utama: Cerita mencerminkan realitas sosial Indonesia tahun 2020-2022, di mana kebijakan WFH dan lockdown menyebabkan isolasi massal. Nai Minar menggambarkan “roha na lomo” (hati yang lelah) akibat terkurung di rumah, tanpa interaksi fisik. Ini mencerminkan dampak pandemi pada kesehatan mental, seperti depresi dan kecemasan, yang dialami jutaan pekerja urban. Secara sosialogis, cerita mengkritik ketidaksiapan infrastruktur digital di Indonesia, di mana Nai Minar mengeluh tentang koneksi internet lambat dan kelelahan mata—simbol dari kesenjangan digital antara kota dan desa.
Migrasi dan Diaspora Batak: Nai Minar adalah representasi perantau Batak Toba ke Jakarta, fenomena umum sejak era kolonial (merantau untuk ekonomi). Cerita menyoroti konflik antara “huta” (kampung halaman) dan “parjaloon” (perantauan), di mana Nai Minar merindukan makanan tradisional seperti “arsik” atau “babi panggang”, serta tortor (tarian Batak). Ini mencerminkan “struktur perasaan” diaspora Batak: rasa bangga budaya (adat Batak seperti tortor dan marga) bercampur dengan alienasi di kota besar. Secara sosial, ini menggambarkan bagaimana pandemi memperburuk kesepian perantau, memaksa mereka bergantung pada teknologi untuk menjaga ikatan keluarga (misalnya, Zoom dengan orang tua di desa).
Isu Ekonomi dan Kelas Sosial: Nai Minar bekerja sebagai karyawan kantor (mungkin administrasi atau IT), mencerminkan kelas menengah bawah perantau yang rentan terhadap PHK atau pengurangan gaji selama pandemi. Dialog tentang “naung so tarida” (tidak terlihat) menunjukkan kritik terhadap kapitalisme digital, di mana pekerja WFH merasa dieksploitasi tanpa batas waktu kerja. Ini selaras dengan kondisi sosial Indonesia pasca-pandemi, di mana jutaan migran kehilangan pekerjaan dan kembali ke desa, tapi Nai Minar memilih bertahan—simbol ketahanan kelas pekerja Batak.
2. Elemen Sastra sebagai Cerminan Sosial
Narasi dan Dialog Bilingual: Penggunaan bahasa Batak Toba dominan dengan sisipan Indonesia mencerminkan realitas linguistik perantau Batak, yang sering code-switching untuk adaptasi. Dialog seperti “Horas, Ito. Ro ho dang marboa-boa. Aha na masa? Hipas do do hamu nian?” (Halo, saudara. Datanglah ke sini dengan sehat. Apa kabar?) menunjukkan pemeliharaan identitas budaya di tengah modernitas. Secara sosiosastra, ini adalah bentuk resistensi terhadap asimilasi budaya di Jakarta, di mana bahasa Batak menjadi alat untuk mempertahankan “margondang” (semangat kolektif).
Karakter dan Simbolisme: Nai Minar sebagai protagonis perempuan mandiri mengkritik norma gender tradisional Batak, di mana perempuan sering diharapkan fokus pada rumah tangga. Ia bekerja, mandiri secara finansial, tapi tetap terikat pada peran sebagai “inong” (ibu/anak perempuan) yang merindukan keluarga. Simbol seperti “rere” (tikar usang) dalam judul antologi melambangkan kondisi sosial yang rapuh—masyarakat Batak yang “bolong” akibat modernisasi dan pandemi. Elemen humor dalam dialog (misalnya, keluhan tentang Zoom) meringankan kritik sosial, membuat cerita accessible sebagai “struktur perasaan” masyarakat.
Tema dan Motif: Tema isolasi (WFH sebagai “penjara digital”) mencerminkan alienasi Marxian di masyarakat kapitalis. Motif nostalgia (rindu tortor, makanan Batak) menggambarkan konflik antara tradisi dan modernitas, di mana pandemi mempercepat digitalisasi tapi juga memperdalam kesenjangan sosial. Cerita ini tidak hanya deskriptif, tapi juga kritis: Nai Minar menolak “mate” (mati) secara spiritual dengan tetap terhubung budaya, mencerminkan resiliensi masyarakat Batak.
3. Kritik Sosial dan Relevansi Kontemporer
Cerita ini mengkritik sistem sosial Indonesia yang tidak merata: Akses kesehatan (Nai Minar sakit tapi takut ke dokter karena COVID), pendidikan (anak-anak belajar online), dan ekonomi (pengangguran massal). Dari perspektif sosiosastra, ini adalah “ekspresi kolektif” dari kelompok marginal seperti perantau etnis minoritas, yang sering diabaikan dalam narasi nasional.
Relevansi: Di era pasca-pandemi (2025, saat buku diterbitkan), cerita ini mengingatkan pada trauma kolektif masyarakat Indonesia, khususnya etnis Batak. Ia mendorong refleksi tentang hybrid work dan pelestarian budaya di diaspora, selaras dengan isu global seperti migrasi dan kesehatan mental.
Secara keseluruhan, cerita ini bukan hanya hiburan, tapi alat kritik sosial yang menunjukkan bagaimana sastra Batak kontemporer menangkap dinamika masyarakat di tengah perubahan global. Jika dibaca sebagai bagian antologi, ia memperkaya diskusi tentang “torsator-sa” (kekuatan bersama) dalam menghadapi krisis. Untuk kajian lebih dalam, disarankan membaca teks asli atau karya Saut Poltak Tambunan lainnya.
Ceritanya:
Ndang Tarbalos Ahu Basam I, Inong.
Burju ni dainang i, ndang boi tarbalos ahu. Nang sipata sala ahu. Sai dianju ahu anakhonmon …!
Tarbege tu sipareon ni Nai Minar – Nai Minar, ende on sian bilut ni boru panggoaranna si Minar. Tongon karejo sian jabu boruna on, i ma na didok halak WFH, Work From Home. Nunga marpiga bulan songon i, sasahali nama tu kantor molo adong na apala ringkot. Hinorhon ni sahit na jorbut na mura bali i ma, sahit Corona, Covid. Pola sude bangso di portibi on mombut, tahuton dibahen.
Sian Youtube di komputer do huroha ende i diputar. Lambok soara ni parendena, manorusi ateate, sahat tu pusupusu. Nunga somal nian dibege ende on, alai na sahali on songon na muba lungun ni rohana. Gabe diingot dainang pangintububa.
Nian – nunga onom taon Inong naung borhat manopot Tuhan, mandapothon Among naung parjolo borhat. Alai sai lohot dope di parningotan ni Nai Minar. Patar, sai hira na imbaru dope masa i.
Dung mabalu Nai Minar, jotjot do mulak sian tano parserakan, laho mandongani Inong. Ndang apala na marsahit natua-tua i, asa adong do donganna manghata-hata i, marnonang. Asa tung asa las do rohana. Tuani do naung adong telepon hempon saonari, boi mura-mura manungkun barita tu huta. Alai manang boha pe, ndang dos i.
Di sada tingki martelpon Nai Minar manungkun barita ni Inong.
“Hipas do ho, Inong? Nunga mangan?” ninna Nai Minar.
“Ooh, hipas do ahu. Ibotom dohot edam na dison pe hipas do.”
Dipaboa Nai Minar angka barita na tau palas roha ni Inong, laos disungkuni aha barita sian huta. Hape gabe dipangido do asa mulak ma jolo Nai Minar.
“Masihol ahu tu ho, puang. Dohot tu sude tahe ianakkonku,” ninna Inong, tompu huhilala. “Aut boi pungu hamu sude, nanggo apala di taon baru on.”
Dirajumi Nai Minar naung mansai masihol inongna tu sude gellengna.
“Pos roham, Inong. Huusahahon hami pe mulak da. Hipas ma ho,” ninna Nai Minar mangalusi. “Molo tung so boi pe sude pungu, ala ni angka parkarejon be ma i. Pos roham.”
Dipaboa Nai Minar ma pangidoan ni Inong tu angkang dohot ibotona. Torop so piga gelleng ni Inong. Alai marsiboan lehengna be do, manuntun lomona be. Adong na mansai sari jala patuduhon holongna marhite na ganup bulan manongos pasinapuran. Adong na so pola manganturehon. Laos adong do na naeng mangangkali. Songon i do nang parumaen ni Inong.
Si Donda, na nialap ni ibotona si Johan, mansai sari tu Inong. Jotjot ditongos baju, daster, mandar dohot angka vitamin. Nang tu hami edana pe buas do mangalehon. Ganup Natal, ingkon disolothon do pasibaju manang kabaya na imbaru. Sude ris dapotan. Songon Ina do ibana di keluarga.
Di Jakarta, jabu parpunguan do jabu ni Nai Minar. Jotjot nasida marpungu-pungu pinomat sahali sabulan. Las roha nasida rap mangan, rap mengkel marsirarion uju metmet nasida sude. Huhut marningot pogos ni natoras nasida, uju i. Bangkona ma i tutu, gabe siparengkelan do na hansit i dungkon salpu.
Ala hupaboa na malungun Inong, didok si Johan, “Ito Tiar ma jolo mandongani Inong da. Gumodang tingkim. Lumumbang panghilalaanmu, ai angka bere i nunga magodang be. Hami maol do cuti, molo tung boi pe holan di ari Natal do.”
I ma sautna. Nai Minar borhat tu huta. Dua jom marhopal habang sian Jakarta, nunga sai dompak inongna roha ni Nai Minar. Sahat di Bandara Kualanamu, ingkon martaksi-travel dope dua jom nari. Tongon muse panompang na parpudi hian Nai Minar ditaruhon taksi. Marhira pukul sia borngin pe asa sahat.
Tongon hundul-hundul di emper duru si Apul, paraman ni Nai Minar. Marnida adong taksi di jolo jabu, pintor tuat ma ibana sian emper. Diida, namboruna hape na ro, mijur sian taksi. Humalaput ma manomu. Diungkap harbangan, dihindat tas ni namboruna i.
Hape nunga di emper ni jabu hape Inong jongjong. Nda tung so tarsonggot, ai so marboa-boa Nai Minar na naeng ro. Nunga bongot tu bilutna, naeng modom. Alai ala dibege soara sian alaman, gabe tuat sian podoman.
“Ise na ro i?”ninna manungkun sian emper. Ndang haru tangkas be parnidaanna, hurang tiur muse lampu.
“Namboru, Ompung,” ninna si Apul.
“Namborum ise?”
“Namboru par Jakarta. Namboru Tiar, Ompung.”
“Daga, daga, ro hape borunghi? Diboto ho do huroha naung masihol ahu, ateh!”
Ndang marpaima be, dilojong Nai Minar tu emper, dihaol gomos inongna i, Marabur iluna, “Bah, ndang holan ho masihol, Inong. Ahu pe masihol do. Sude tahe dohot pinomparmu.
Inong pe tarilu, didahop Nai Minar. Sai diumma i, “Ehh.. borunghu Si Tiar on, simarniang on. Laos so tamba do mokmokmu. Hipas do ho nian?”
Digalmit Inong hurum ni Nai Minar. Si Tiar, ninna. Tongtong do goar sihaetekonna dijouhon tu sude ianakhonna. Sal songon na so porsea dope na ro boruna i. Rap tarilu nasida. Dung i marsitoguan nasida padua bongot tu jabu. Ibotona si Sahat pe nunga haruar sian bilutna. Marsijalangan. Suang songon i edana si Rasmi, dohot si Helen maenna.
“Horas, Ito. Ro ho dang marboa-boa. Aha na masa? Hipas do do hamu nian?”
Humalaput si Helen tu dapur laho patupa siinumon na las. Diharuarhon Nai Minar ma sian tasna angka kue dohot roti binoanna. Dibereng dompak Inong, songon na marniang. Didampol-dampol Nai Minar tangan ni Inong.
“Na hurang hipas do ho, Inong? Marniang huida.”
“Hipas do. Hipas ni angka naung matua, songon on ma,” dialusi Inong.
“Pangan ma, Inong. Roti Boy do goar ni on,” ninna Nai Minar, huhut dilean tu Inong sada. Dipasahat muse sude tu edana, asa edana i mansagihon tu nasida na pungu disi.
“Roti Boy, Namboru? He he he, hira goar ni donganku, katua kalas nami di singkola,” ninna si Helen, maenna, huhut dipeakhon tes manis di jolo ni namboruna. Laos margait. “Hmm, sian dapur dope nunga huanggo angurna. Antong adong do roti girl, ateh?”
“Eehh, sai na adong do hata ni on,” ninna omakna tu si Helen. Laos digaithon muse asa rap mengkel nasida. “Aha na so dohonon ni par Jakarta. Satongkin nari adong ma roti Tulang, Ito, dohot roti Ompung Boru.”
“Boha, Eda, mangan ma jolo hamu, manang maridi? Asa hubahen,” ninna muse dompak si Tiur.
“Ndang pola mangan be nian, Eda. Nunga botari nangkin mangan di lapangan terbang. Hutungkus indahanhu sian jabu. Maridi ma tumagon.” Dung sadia leleng manghatai, laho ma Nai Minar maridi. Mansai lambok ma dihilala, agia pe manorus ngali ni aek. Sidung maridi, ditogihon Inong ma Nai Minar tu bilutna. Sai dihaol Inong do boruna i, huhut marunung-unung.
Nian nunga diendat simalolong ni Nai Minar dibahen lojana di pardalanan. Alai dihilala do sihol ni Inong. Sai dipanotnoti Inong Nai Minar. Dihohophon salimutna, dihaol muse. Pola songon na pusokan dihilala Nai Minar.
“Unang pola marsalimut ahu, Inong, mohop,” ninna Nai Minar mengkel. Ndang somal be marsalimut songon na jolo di huta. Di jabuna pe di Jakarta ndang marsalimut be agia adong AC.
Manogot i, nunga antar ginjang ari dungo Nai Minar. Marengehu na modom i. Dipadalan tu bilut tonga, tolpus sahat tu dapur. Nunga langa, nunga borhat sude manopot ulaonna be. Rap karejo do ito nang edana. Itona PNS di kelurahan. Eda Rasmi guru. Si Apul dohot si Helen singkola SMA dohot SMP. Alai nunga rade di meja makan tes manis dohot nasi goreng.
Jadi holan Inong do hape di jabu sian manogot sahat tu pukul dua, sahat tu na mulak mangajar Eda Rasmi.
“Lungunna i hape dihilala Inong,” ninna Nai Minar di bagas rohana. Paribanna adong do nian marjabu jonok tuson, alai pasebut be do mangurus gellengna be.
“Didia susu, Inong, asa hubahen di ho,” disungkun Nai Minar. Nunga diungkap lamari buffet, ndang adong dapotna.
“Na adong i ma tainum. Betak naung suda,” ninna Inong mangalusi.
Longang Nai Minar. Ganup bulan do ditongos nasida hepeng tu si Rasmi edana, asa adong manambai lompan dohot na ringkot tu Inong. Boasa apala susu pe soada?
Dung monding Among, jalo do dipangido si Johan dohot Nai Minar, asa bulus tu Jakarta ma Inong. Alai holan sabulan do tahan.
“Mulak ma ahu, Ito, nunga masihol ahu tu podomanku, tu donganku punguan parompuan, angka dongan sahuta,” pintor ninna do uju i. “Sumalin muse mohop ni Jakarta muna on. Harsean iba agia pe borngin. Hamu ma ro, nanggo apala sahali sataon marpungu hita, andorang so mate ahu.”
Olat ni i ndang pola sai digogohon nasida be Inong asa di Jakarta. Dia ma na boi palas rohana, i ma dipatupa. Margugu ma pangaranto manuhor mobil, asa adong dalan-dalan ni Inong manang tu dia. Tu gareja, tu pesta. Sanga do dibuat sada suster mandongani di jabu, unang lungunan. Alai sai mago do ugasan ni Inong. Adong ma i hepeng, manang daster, mandar ni Inong. Gabe diharuarhon Eda Rasmi ma suster i.
“Saonari nunga tingkina Inong ingkon sonang,” ninna Nai Minar di bagas rohana. Mulak parningotan ni Nai Minar, mangarimangi ngolu uju metmet nasida. Mansai pogos. Guru honorer do Among. Ndang sadia godang gajina. Inong pe guru hian do andorang so muli. Dung tamba angka ianakhon, mansohot ma. Asa sungkup, mamiaro manuk dohot pinahan lobu do Inong. Adong alaman otik, disuani ma gadong, sayur dohot bunga. Inong mansai lomo rohana tu bunga. Tuat do i tu Nai Minar.
Ganup manogot dilompa Inong do kacang ijo satangkar. Diambai ma boras tong satangkar nari. Kalapa dihurhur otik dohot gula sakka, gula mera. On ma disagi tu sude gellengna. Dung pe arian mulak singkola asa mangan.
Malo do Inong mangontik sihumisikna. Disonduki ma indahan tu pinggan. Marantan do godangna, jala ndang boi tambu. Lompanna gulamo samponggol dohot sambal. Alai ianggo sayur dipagodang ma unang longa butuha. Molo manuk, songon i nang pirana, digadis ma i tu onan. I ma dibahen manuhor gulamo dohot dengke robus sahali-sahali.
Sasahali molo ari Sabtu, dituhor ma jagal. Dilompa gabe rendang. Alai holan sahali do i dilean tu gellengna, lompan ni Among do i saminggu. Holan ombu-ombuna i ma dibagi sasaotik.
Molo manggadis pinahan Inong, dituhor ma mas, disimpan buni. Ndang dipangke.
“Asa adong uang singkolamu haduan,” ninna Inong.
Nunga SMP Nai Minar, sorang dope ibotona. Ndang hea Inong tubu-tubuan di ruma sakit. Bidan do dijou tu jabu.
Sada tingki, lam asi ma roha ni Nai Minar, ai nunga lam marniang dibereng inongna. Lompanna mangan pe sai holan i ma mulak-ulak. Holan pira ni manuk dohot sayur bangun bangun do dipilos pilos.
“Inong, unang be tubu tubuan ho,” ninna Nai Minar uju i. Huhut, nunga maila ibana direhe-rehei donganna di singkola. Ndang masa dope KB Keluarga Berencana uju i. Somal do begeon halak marianakhon lobi sian sampulu halak.
Ndang hea Inong manuhor baju di boruna. Bahan do dituhor, dijait sandiri. Sarupa ma sian boru na umbalga sahat tu na metmet. Gabe olo ma dipauru-uru donganna, di ende ende i.
“Serupa bajunya, digendong kakaknya,” ninna be marsuraki. Olat ni i ndang olo Nai Minar rap mamangke baju na sarupa.
Guru do Inong andorang so muli. Pande jala ringgas mula-ulaon. Jala tuat do haringgasonna tu angka ianakhonna. Gabe ringgas do dohot Nai Minar mula-ulaon. Diputik ma angka bunga, malo do antong patupa karangan bunga. Digadis ma i tu angka na naeng muli. Adong ma dapotna hepeng sian i. Tu angka boruna naung magodang, diajari Inong muse manulam. Sarung bantal, tutup meja, seprei. Dititiphon ma i tu toko. I ma bahen garar uang singkola.
Dung muli angkang ni Nai Minar dua halak, si Marsinta, dohot si Roma, lumumbang otik boban ni Inong. Tamat SMA Nai Minar, boi do sanga dua taon kuliah. Alai gotap do kuliahna i, ala nunga dijalo Among hata sian alealena. Adong tondong naeng mambuat boru.
Diida Nai Minar hot dope dokdok ni boban tinean ni Among. Dung i muse, ndang lomo rohana pailahon natorasna. Jala suman burju do diida baoa i. Saut ma olo dipaorohon. Sidung pestga, pintor diboan ma Nai Minar tu parserakan.
Tutu do burju hela ni Among i, ganup bulan do ditongos hepeng mangurupi Among. Laos ditogu muse laena – iboto ni Nai Minar tu jolona. Dipasingkolahon muse. Sai didok Among do hela na burju siadopan ni Nai Minar. Gari Nai Minar sandiri tahe dipangido do asa ditorushon kuliahna. Alai mardomu nunga sorang boruna, laos lalap ma. Bulus ma mangurus keluarga diula Nai Minar. holan
Sanga do didai Among na tabo sian iboto ni Nai Minar na dipasingkolahon siadopanna. I ma si Johan dohot si Goklas.
Dung lulus sarjana dapotna do karejo di inganan na denggan.
Boi ma Among sonang dung pangsiun sian guru.
Hape dung monding Among, ro ma barita na hurang denggan. Mangalua anggi ni Nai Minar siampudan, si Mariani. Haurakan bolon ma on, ai marlangka pilit do. Nunga sanga denggan pamatangna umbahen mangalua.
“Inang eee, Ani, dibahen ho ma na rotak tu bohingkon!” Mangandungi Inong. “So ala adong na hurangmu. Uli do rupam, hape tung ho ma pailahon hami?”
Mansai posa do huroha Inong tarhirim. Pola ndang olo Inong mangadopi tingki dipasu-pasu si Mariani. Anak ni Amangtua do disuru Inong mangadopi. Sahat ro di na sorang tolu gelleng ni si Mariani, ndang dung didulo. Gotap, gotap baion ma. Putus hubungan.
Alai tahe, boha ma roha tu boru tinubuhonna i. Sai manginongi do roha ni Inong. Huroha hinorhon ni naung lobi sampulu tinubuhonna, sanga do dibahen angka dalan asa hatetehan sanggul, keguguran. Sipsip hea tarbege Nai Minar inongna manolsoli, “Betak ala sanga naeng hubolongkon i do na jolo, umbahen gabe manunda sahalak ni on?”
Sipsip ma disuru halak mandulo. Diboto ma na mansai susa boru siampudanna on, ala ndang marnasidung dope kuliah ni helana i. Dilean Inong ma sipsip hepeng. Tong do asi rohana, tong do holong rohana, alai dibunihon tu gellengna na asing.
Tamat kuliah boru panggoaran ni Nai Minar, karejo do jalo. Mansai balga roha ni Inong. Hape ndang tarpasiding sorimago, monding ma siadopan ni Nai Minar. Mangangguki Inong mansai lungun.
“Ho do helangku na umburju. Na manarihon angka laem on,” i ma sai diandungkon Inong. Hira anak tinubuhonna do dihilala helana i. Saleleng ngoluna, tung sari do antong siadopan ni Nai Minar sumarihon Inong.
Lam matua Inong, lam diharingkothon be ma asa mulak mar-ari Natal dohot taon baru. Ribur ma antong molo boi pungu gelleng ni Inong sude, sahat tu pahompu. Jala marsibahen na tolapna mambahen asa las roha ni Inong. Dibahen nasida do sipanganon ni Inong, lomok lomok na tabo. Dang adong na modom pulik di bilut. Dipahembang do lage di tonga, disi ma dipapeak be. Hundul do Inong di karosi, sai mengkel minar bohina paida-ida gellengna dohot pahompu marpungu. Sahali, mambahen drama-sandiwara do Nai Minar dohot si Johan, dipasuman-suman maniru pangalaho ni Inong tingki metmet nasida. Dipasuman muse boha muruk ni Inong molo maol hami digora uju i. Margahargak ma antong Inong sampe ro iluna. Marende muse marganti soring. Tahe, mansai sonang ma roha ni Inong.
Di pudian ni ari tu saonari, ndang holan tingki Natal mulak Nai Minar mandulo Inong. Sipata dua hali sataon. Jala olo mardua bulan disi. Mansai las ma roha ni Inong. Didongani Nai Minar ma mansusuari. Sipata mardalan paganggang pat “Hutongos hami do pasilompan ni Inong. Hurang? Paboa, Eda, asa piningkiran mangambai. Boha asa hipas Inong on, i do patupaonta.”
Olat ni i, sai ditongos Ito si Johan ma hepeng tu itona na maringanan jonok tu Inong, manuhor dengke, parbue dohot na asing. Na tu si Rasmi siganup bulan pe tong do ditongos, unang marasing di pingkiranna.
Sada tingki disungkun Nai Minar Inong uju marnonang padua-dua di emper, “Adong naeng husungkun Inong. Unang muruk da!”
“Aha, poang. Dok ma.”
“Sian nabaru on, sian na jolo, sai Nai Roma do Inong dijouhon Ompungboru. Hape angkang si Marsinta do sihahaan, paidua pe angkang si Roma. Boasa ndang Nai Marsinta digorahon? Hape ia panggoaran ni Among, Ama ni Marsinta. Boasa marimbar sian Inong?” ninna Nai Minar manat. “Nunga leleng sai naeng husungkun on.”
Diida Nai Minar hira na tarsonggot Inong. Marhosa godang ibana. “Ndang hurimpu songon i sungkun-sungkunmu.”
“Olo, Inong. Nunga leleng husimpan sungkun-sungkunhu on. Haduk rohanghu pasahathon, tu halak pe ndang barani ahu manungkun,” diuduti Nai Minar.
“Hmmh, tutu ma i. Nda tung boanonhu mate parniahapanhu on,” dialusi Inong nanget. “Bege ma. Alai sae ma holan ho umbotosa. Unang diboto tinodohonmu.”
humaliang huta. Dilompa mi goreng dohot cap cay hasolomon ni Inong. Ganup mulak Nai Minar sai dibahen do las roha ni Inong.
Sahali mulak Nai Minar ndang marboa boa. Sahat di jabu ni Inong, nunga arian. Alai ndang mulak dope si Rasmi edana sian mangajar.
“Nunga mangan ho, Inong ?”
“Ndang dope. Beta rap ma hita mangan, ho do huroha na hupaima,” ninna Inong. Ditogihon Nai Minar tu meja makan.
Diungkap Nai Minar tudung saji, holan samponggol dengke jahir, dohot sayur siarum otik. Longang Nai Minar.
“Na so mangalompa do eda, Inong?” ningku marungut-ungut. “Haru na hipas, ndang langku manganton on!”
Diungkap bupet. Mansai buni dapotna dua tanggo gule manuk. Huroha dituntun Eda si Rasmi do manabunihon unang dipangan Inong. Tole ma, unang pola diboto Inong na jut roha ni Nai Minar, dilompa Nai Minar ma satongkin pira ni manuk asa adong di Inong.
Tarsonggot si Rasmi marnida Nai Minar nunga di jabu. Dibereng muse mangalompa di dapur.
“Mido anju, Eda, ndang hulompa dope ingkau ni Inang,” ninna.
i?” “Ooh, i do ate. Jadi na buni di bupet an, na lao tu ise do
Unduk si Rasmi. Ndang diboto be mangalusi.
Manat, dipajojor Inong ma alusna, “la ahu muli tu Amongmu, na dipanangkok do ahu mangganti angkanghu. Ganti rere didok.”
Sai hohom ma Nai Minar paihut-ihut panuturion ni Inongna, “Dung sorang si Roma, boru sipaidua tubu ni angkanghu, marsahit ma angkanghi, laos marujung ngoluna. Mareak tolu taon ma umur ni si Marsinta, jala sataon si Roma. Sanga ma Ompung-mu marorot nasida. Sian na so panagaman, ro ma Among dohot Ompung-mu mangelek ahu, asa nangkok mangganti angkanghi.”
“Bah!” tarsonggot Nai Minar. Songon on ma sahat tu naung mabalu ibana. On pe diboto pasorion ni ni inongna on. Ndang hinata nian, mansai haduk do sungkunon angka sisongon on. Gari goar ni natoras sandiri tahe, dung pe SMP kalas dua asa diboto Nai Minar goar haetekon ni Inongna, si Uli.
“Ndang olo ahu, ala nunga adong hallethu. Dipaksa ompungmu ma ahu, pola dihurung di bilut unang lari dohot baoa haholonganhi. Disuru ompung-mu namborunghu mangunung-unung ahu, mangelek asa olo. Ninna namboru, ndang asi roham tu borum na dua, Uli? Ingkon boru ni halak pagodang-godang i?”
Marabur ilu ni Inong marsarito. Dilehon Nai Minar saputangan mangapusi simalolong ni Inong. “Ndang huoloi namborunghi. Gariada hupangido asa dipalua sian bilut hurungan i. Hupaboa naung adong hallethu. Gasa-gasaon ma ompungmu, dibuat hohosna laos dilibas-libahon tu ahu. Marpuliling dohot pathu. Mansai hansit.”
“Hansitna i hape ditaon ho, Inong.”
“Na humansit dope, boru siampudan do ahu jala ahu hian do hasian ni Ompungdoli, sai dipamanja do ahu. Hape saonari mansai hansit rohanghu dibahen. Pola hutahi asa bulus ma maningkot. Mangangguki ma ahu sagogo ni gogona, muruk tu ompung dohot tu amonghu. Tulangmu uju i singkola tentara dope, gabe ndang adong pangalu-aluanhu. Ala sogo ni rohanghu, hubuat gusting. Hujimpul ma obukhu songon baoa, ninna rohanghu, unang saut ala ndang boi marsiporhot, marsanggul. Lamu muruk Ompungdoli. Adong di huta parubat. Laho ma Ompungborum tusi manjalo tabas unang mangalo au. Jala tong do dihurung di bilut.”
Sanga so suara ni Inong, diapus Nai Minar abarana. Diuduti, “Dapot tingkina laho marpasu-pasu tu gareja, disuru ma dipalua tabas i, ai maralo tu huria. Tarjolma ma ahu antong. Tingki disungkun Pandita, na olo do ho tu si …? Ndang sidung dope didok pandita hatana, pintor hualusi mansai gogo: Ndang olo ahu!”
“Bah, gaor ma sude,” ninna Nai Minar.
“Gaor! Alai manang boha ma muse manghatai Ompung tu Pandita, saut ma dipasu pasu. Sidung sian gareja, huroha dibahen ma muse tabas i, gabe sai hohom ma ahu hira horbo na diboan tu paneatan. Sidung adat, jalo do diboan ahu tu huta ni simatuangku. Sai dijaga do ahu disi agia maridi. Mabiar amongmu lari ahu mahilolong. Dung sabulan pe asa rap modom, alai lam marjimbur sogo rohanghu.”
“Tabasna i, Inong, marlangku dope disi?”
“Bah, molo manosak tu ateate hinorhon ni tabas i, dibungka ma satongkin. Alai pintor lari do ahu tu huta ni natorashu. Tarsonggot ma antong amonghu – ompungmu, muruk ma: Boasa sahalakmu ro? Di dia helanghu? Ndang hualusi. Hape marsogotna nunga jongjong di pintu amongmu dohot ompungmu simatuangku mangalap ahu.”
“Pola sampe mardatu, ateh.”
“I dope na masa tingki i. Dung pe dua urang pe asa dipaboa Ompungboru na dibahen ubat asa menak ahu. Jala ingkon sasahali dibuka unang mangonsop tu ateate.”
“Jadi asal dibuka tabas, pintor ditinggalhon Inong do Among?”
“Olo. Ai sogo hian do rohanghu mangida. Nang dung sorang ho, tong do hutinggalhon. Huompa do ho mardalan dao tu huta ni ompungmu. Loja ma amongmu dohot ompungsuhutmu hubahen,” diuduti Inong. “Dung pe sorang muse ibotom, hupasabam ma rohanghu. Muse ala gabe hea posi sahitmu. Ra ala masuk angin na sai huboan lintun i. Hona udan. Ditipa ari. Mohop hian ho tingki i.”
“Holong hian do huroha roham tu halletmi, ate? Saonari di dia ibana?
“Ndang huboto be. Singkola dope di Tarutung hatiha i, di MULO. Ndang hea be hami pajumpang,” ninna Inong. Mengkel tangis Inong. Diapus muse simalolongna. Saleleng na marsarito ndang mansadi manetek iluna.
Ditiop Nai Minar tangan ni Inong, gomos. Dohot ibana manghilala hansitna parsorion ni Inong i
Jadi, ahu do hape buha bajum ate, Inong?”Dihaol Nai Minar inongna i, diumma. Dung i laos digaithon, “Ala na bagak i do ho Inong umbahen dilojongi Among.”
Saleleng on ndang diboto Nai Minar na masa on. Sarupa do sude pambahenan ni Inong tu angkangna na dua, si Marsinta dohot si Roma. Tung so tarida na ina pangganti Inong. Nang Nai Minar pe dohot tinodohonna, holong jala burju-burju do sude.
Songon i do hape ruhutna. Hot do Ama ni Marsinta panggoaran ni Among. Alai ndang boi dohot Inong pangganti mamangke panggoaran ni ina na parjolo i. Jala, ndang boi anakhon sihahaan ni ina pangganti gabe goar panggoaran. Ndang Nai Marsinta, ndang Nai Tiar. Alai Nai Roma do – sian goar ni anak siampudan ni ina na parjolo.
“O, Tuhan, songon i ma hape partinaonan si Inong on,” ninna si Tiar lungun di bagas rohana. “Antong tu joloan on ingkon lam las ma roha ni Inong bahenon.”
Olat ni i, asal mulak Nai Minar, pintor hinsa do Inong. Minar nang pardompakanna. Ai marragam dibahen Nai Minar sipanganonna, jus dohot marragam lompan songon na di restoran. Ribur muse, ai ro ma dohot paribanna mandongani, marnonang. Mulak sian onan, sai disangahon Nai Minar dohot Eda si Rasmi do manuhor bunga. Diatur ma i bagak di vas bunga. Hundul ma Inong di karosi, mamereng-mereng bunga i.
“Holan ho do umboto na di rohangki, bah,” ninna Inong mengkel. Nian di alaman adong do angka bunga. Alai ndang diloas Inong i putikon. Sibereng-berengonna do i molo hundul di emper. Sian onan do tuhoron laho tu jabu, dohot laho mandulo hinambor ni Among.
Mura-bura do Inong biasa, bosan. Alai mansai par-ias. Ingkon ias pahean, ias jabu. Maos do muse dipauba-uba parpeak ni podoman, songon i nang parpeak ni angka parhohas na asing di jabuna.
“Unang be sai paorot-orot podomanmu, Inong, so tung tarpihul ho. Loas ma ito dohot eda paunsathon,” ninna Nai Minar sahali tingki sai digogohon pahusor podomana.
“Dia ma sanga edam i. Haru biluthu on sahali saminggu nama dipel.”
Eee, tahe.
Sada tingki, dijou Inong ma Nai Minar tu bilut. Ditudu dompak lamarina, “Tiar, buat jolo kotak sian lamari an.”
Dibuat Nai Minar burju. Kotak panimpanan ni angka ugasanna, perhiasanna.
“Bereng ndi on,” dipaharuar isina. “Molo mate ahu, buat ma golang dohot sude barang tinuhormu, mulak ma tu ho da. Mauliate ma di holongmu tu Inongmu on. Suang songon i mandar, tas, pillit dia lomo ni roham.”
“Bah, daong, Inong. Unang dok songon i. Ganjang ma Umurmu. Hipas penggeng saur matua ma Inong. Nasa na hulean na laho di Inong do i. Tangkas do, ndang tarbalos ahu dope inong burjum dohot basam pature-ture gellengmu.” hami Ndang tarorom si Triar iluna. Dihaol gomos Inong. “Hipas ma ho da, Inong, asa dai jolo na sinari ni anakhonmi sude.”
Di umur pa-85-taon, adong ma barita sian si Sorta paribanna na di huta. Tarsonggot Nai Minar, marsahit ninna Inong. Nunga tolu ari hape di ruma sakit ala turun gula. Nunga sai digogohon mangido mulak tu jabu. Gabe diloas doktor ma.
“Mulak jolo ho, Angkang, sai dilului Inong ho,” ninna si Sorta – anggina i. Laos tarbege muse godang soara sian telpon. “Soara ni ise do i? Songon na rame.”
“Nantulang mangalehon aek sitio-tio tu Inong.”
Degg! Marlobok jantung ni Nai Minar. Naung mahua do Inong? Alai ditabunihon do biar ni rohana, “Martangiang ma ho, Anggi, pasahat ma Inong tu Tuhan. Di tangianghu pe pasahatonku do ibana.”
Dung sidung martelpon, marsinggang Nai Minar. Dilompit tanganna pasahat Inong tu Tuhan Sipalua ibana. Tarilu ilu ibana tangis mangelek tu Tuhan, anggiat diloas dope ibana pajumpang dohot Inong andorang so mate. Hape ndang sadia leleng, ro ma boa boa: Nunga borhat be jumolo Inong mandapothon Tuhan tu Jerusalem na imbaru.
Borhat ma sude gelleng ni Inong na di parserahan, dohot angka pahompu olat ni na boi. Dung sahat, tutu ma nunga bostang Inong di ruang tonga.
“Inong, boasa ndang paimaonmu ahu..!” mangandungi Nai Minar apala lungun. Gumogo soarana sian sude pinompar ni Inong.
Dung dipasidung adat na hombar tu Inong, ditaruhon ma tu parbandaan. Di lambung hinambor ni Among.
“Sonang ma hamu, Among, Inong, di lambung ni Tuhanta. Anggiat ma sude hami pinomparmu tongtong marsada ni roha, nang so rap be hita. Tuhanta ma mandongani hami gellengmu, dohot sude pinomparmu,” ninna si Johan.
Dung marsuap mulak ma nasida tu jabu. Marsilonging hira na so adong manghatai. Songon na marnipi dope dihilala nasida.
Dung piga ari, dapot ma tingki naeng mulak be manopot pangarantoanna. Dijahahon angkang siangkangan ma surat ni Inong taringot tu tading-tadingna. Disagihon ma hombar tu na tarsurat. Ndang adong ungut-ungut. Satahi do sude nang pe ndang disi be Among dohot Inong.
Tu pudian ni ari pe, tongtong ma nasida marpungu sahali sataon. Patuduhon holong ni roha nasida tu natorasna. Molo ndang tarbahen mulak sude tu huta, pinomat marpungu di jabu ni Nai Minar.
Jakarta, April 2023
Panggurit: Lince Nainggolan, sorang di Tarutung tanggal 7 Mei 1949, ndang sanga pasidung kuliah di Fakultas Pertanian USU. Muli tu Drs Alden Tambunan nahinan, maringanan di Bintaro Jakarta Selatan, dohot boruna Andriani Tambunan, anakna Arnold Tambunan. Opat pahompu sian anak dohot boruna.
Sian menek dope nunga mansai lomo rohana manjaha. Surat kabar, komik, majalah, novel sahat tu buku cerita Kho Ping Ho. Hea do diuji mandohoti lomba mengarang Majalah Femina taon 1985, alai ndang monang. Di taon-taon na parpudi on, taronjor rohana naeng dohot padimun-dimun hata Batak marhite pangguriton, asa unang sanga punu. Onom ma torsa (novel) hata Batak naung digurit jala dipaandar di media sosial. Parjolo ma i Holong Do Roham Tu Ahu? Dung i, Rongkap, Ro Do Ahu Manopot Ho, So Ala Roha, Manuntun Lomo, dohot Monik.
- Disusun oleh: Bunga Sarido Natalia Simanullang dan Lusi Ani Sitorus (mahasiswi Prodi Sastra Batak Fakultas Ilmu Budaya USU)
- Dosen: Drs Jekmen Sinulingga MHum (dosen Prodi Sastra Batak Fakultas Ilmu Budaya USU)

